Home / Nieuws / COVID-19 en de impact op onze maatschappij

COVID-19 en de impact op onze maatschappij

Corona

 

Nu zelfs Trump een mondmasker draagt (of droeg? ),  ontkomt niemand er meer aan. Even dacht ik nog: het zal toch niet dat Trump himself aan het virus onderdoor gaat. Dat zou een wrange apotheose van voorspelbaar, maar vreemd leiderschap zijn geweest.

In de ultieme poging een vorm van controle te voeren over een nieuw fenomeen, is het mondmasker geworden tot ons nationale strijdperk.Terwijl er, althans bij mijn weten, vrij pover bewijs is voor de werkzaamheid van “gewone” maskers om anderen te beschermen tegen jouw speeksel. Ik huiver als ik zie hoe mensen met hun masker omgaan, één per dag, 30 keer vastpakken, het kwijl druipt er nog net niet uit. Of faceshields in de trein, waar komen die nu weer vandaan? In een klinische setting, met speciale maskers en met professionals die weten hoe ze te gebruiken, werkt het zeker. Maar goed, bij hoge infectiedruk in een populatie is er wel  effect te verwachten, en een lock down moet immers ten allen tijde vermeden worden.

Toch gaat het hier om één van de twee zaken die we wel (achteraf) kunnen controleren: de ziekenhuistoevloed en in het verlengde daarvan de IC capaciteit, plus dus het dragen van maskers.

De andere variabelen zijn al veel lastiger te controleren of in de hand te houden: de anderhalve meter, het handenwassen, de bijeenkomsten, het reizen, de GGD en de testcapaciteit. Daar gaat het dan ook niet zo goed. We lopen nu achteraan, toch wat minder intelligent dan we dachten.

Wat we al helemaal niet meer kunnen overzien is de impact van alle maatregelen, en het virus zelf, op ons allen, de maatschappij.

De liberale aanname is dat de mens een vrij en rationeel wezen is, in staat om de goede keuze te maken. Een aanname die niet gestoeld is op kennis van gedrag. De liberaal denkt, en zeker de conservatieve liberaal, dat de mens rationeel is en gewogen keuzes maakt, uit op eigen gewin. Mits daartoe gestimuleerd en beloond. De worst of de wortel: stel een beloning in het vooruitzicht en men gedraagt zich.

Een schitterend voorbeeld van gedrag beïnvloeding op een onvoorspelbare, effectieve manier was de 2016 campagne voor  Trump en waarschijnlijk ook die van de Brexiteers. Door swing kiezers te targeten en te bestoken met (des-)informatie, wisten zij hen te bewegen bepaalde keuzes te maken. En zie, het werkte. Een idee voor het OMT en de regering. Zo breng je nonvaccineerders en maskerontkenners tot andere keuzes!

De mens kiest niet vrij en haar gedrag is niet rationeel en ook niet alleen egoïstisch. De niet controleerbare factoren zijn veelal bepalend .Zo is ook een super-spreader een fenomeen dat onvoorspelbaar is. Maar wel erg belangrijk. Kortom: er zijn chaotische, niet liniaire fenomenen aan de hand, die niet alleen de huidige  benadering van de COVID-19 pandemie nodig hebben.

Mooi om te zien hoe Rutte ongemakkelijk en een beetje schalks aankondigde dat we allemaal mondmaskers moeten dragen. Je zag dat hij het zelf niet zag zitten, hij gelooft er niet in. Jaap ook niet. Toch gebeurt het. En zo hoort het ook: als het volk het wil, dan doen we het.

Nu iets heel anders. Ook in de bedrijfsgezondheidszorg, en waar ook niet, bestaan niet-liniaire fenomenen, problemen die niet op te lossen zijn met een controleerbare maatregel of hands on tools.

De rem op de intrede in de arbeidsongeschiktheid, ook wel de Wet Poortwachter, is aangevlogen op de lineaire manier. Hoe voorkom ik dat iemand bij de WIA keuring  komt?  Gooi een hoge drempel op, twee jaar doorbetaling en volg het proces. Alles komt zo goed. 
Talloze bureaus en HRM afdelingen steken heel veel energie in het perfectioneren van de proces gang Poortwachter, met als achtergrond devolgende gedachtes:

  1. Ziekteverzuim is gedrag.
  2. Gedrag is controleerbaar en beïnvloedbaar.
  3. Het proces beïnvloedt gedrag en houdt dus het verzuim onder controle.

Deze gedachte gang is geniaal. Hiermee lijkt in één klap alles duidelijk en beïnvloedbaar.

Er is geen enkel bewijs dat de procesgang zelf effect heeft op verzuimcijfers, laat staan op gedrag van verzuimers. Het is wel waarschijnlijk, niet vanwege het proces zelf, maar omdat er heel veel aandacht gaat naar de verzuimer.
Je zou het zo kunnen omschrijven: we beïnvloeden het gedrag van de (verzuimende) werknemer door aandacht.

Tegelijkertijd weten we dat meer complex gedrag niet zo gemakkelijk beïnvloedbaar is. Vanuit de psychologie weten we bijvoorbeeld dat de belangrijkste factor voor het slagen van behandeling aandacht en persoonlijke klik is, ook wel vertrouwen.
andacht geeft vertrouwen en geeft (een beetje) verandering in gedrag.

Gedrag is onvoorspelbaar, en daarmee niet erg geschikt om door procesgangen te worden beïnvloed.  Een wezenlijke verandering treedt meestal niet op. Als we de snelheidslimiet loslaten, rijdt iedereen binnen de kortste keren weer 150 km/ uur.

De  meest bekende beinvloeders van verzuim zijn: leiderschap en (een mate van) regelmogelijkheden. Factoren die ook complex zijn.

Je zou kunnen zeggen dat we leven in een maatschappij waarin we graag de dingen helder en afgebakend neerzetten. Ziekte is ook zo een begrip: je hebt het of je hebt het niet. Elke verzekering, en zo ook de WIA, gaat uit van het model van ziek/niet ziek. Zien we ziekte dus  als een dichotoom model: wel of niet ziek, dan is de vertaling naar gedrag al snel: goed gedrag of fout gedrag. Als je ziek  bent en je verzuimt, dan is het fout gedrag. Ga je werken, dan is het goed.

We weten ook dat meer dan de helft van de mensen in Nederland een (chronische) ziekte heeft en (dus) dat het in het dagelijks leven niet zozeer gaat om de ziekte zelf, maar wat de ziekte voor een impact heeft op je functioneren en ervaren leven. En de impact van ziekte kan groot zijn , maar ook heel klein. Dan praten we over gezondheid en dan is gezondheidsgedrag vooral hoe je omgaat (inclusief je “ziekte'') met wat er op je pad komt. Hier draait inderdaad de positieve gezondheid om. Vraag is  kan je dit vermogen om je aan te passen, beïnvloeden?

We zien dat gezondheid een veel complexer model is dan een wel of niet ziekte model.

Ook bij de COVID-19 pandemie gaat het niet om ziekte, maar om de impact . In dit geval de impact op de maatschappij. Het is een volksgezondheidsvraagstuk met verregaande impact op ons allen.

Het COVID dashboard is een benadering vanuit het ziekte model: het is er wel of niet. Beneden de R=1 is het goed, daarboven is het fout. Gezondheidsvraagstukken benaderen vanuit ziekte levert tijdens crisis veel op, maar als het langer duurt en langjarige invloed heeft, levert het te weinig. We zullen er op een meer complexe manier naar moeten kijken.

Ondertussen toch maar een masker op. Je weet immers niet zeker of het wel/ niet werkt..

 

bedrijfsartsen

Maakt gezond werken mogelijk… nu én in de toekomst!